Το φρένο του συνοδηγού

Ψάχνεις τσέπες, μετράς λεφτά, παίρνεις τηλέφωνο στις τρεις. Πατάς φρένο σε αυτοκίνητο που δεν οδηγείς. Υπάρχει κι άλλη θέση.

Από την ομάδα του apex/rtisi online · 25 Οκτωβρίου 2026

Μπορεί να είναι ο σύντροφός σου που πίνει. Το ενήλικο παιδί σου που κάνει χρήση. Ο αδερφός σου που παίζει στοιχήματα. Γράφουμε «εκείνος». Ισχύει το ίδιο για εκείνη. Αν το παιδί σου είναι ανήλικο, η επίβλεψη είναι ευθύνη σου, όχι φρένο.

Σκέψου μια συνηθισμένη νύχτα σε ένα τέτοιο σπίτι. Η μάνα κοιμάται με το κινητό στο μαξιλάρι. Ο σύντροφος έχει μετρήσει τα λεφτά στο συρτάρι πριν ξαπλώσει. Το παιδί ακούει το κλειδί στην πόρτα. Από τον ήχο καταλαβαίνει αν απόψε θα είναι ήσυχα. Στη γιαγιά λένε ότι δουλεύει πολύ. Στη δουλειά λένε ότι έχει ίωση. Κανείς δεν το αποφάσισε ποτέ. Όλοι όμως ξέρουν τον κανόνα: αυτά δεν τα λέμε έξω. Έτσι κουβαλάς ένα μυστικό που δεν είναι καν δικό σου. Και δεν έχεις σε ποιον να το πεις.

Η εξάρτηση δεν μένει ποτέ σε έναν άνθρωπο. Τη ζει όλο το σπίτι. Μπορεί έξω να δουλεύει κανονικά και να μη λείπει ούτε μέρα. Αυτό δεν λέει τίποτα για όσα ζεις εσύ στο σπίτι.

Η θέση του συνοδηγού

Φαντάσου ένα αυτοκίνητο που το οδηγεί η χρήση. Όλοι οι άλλοι κάθονται στη θέση του συνοδηγού.

Αν έχεις καθίσει ποτέ δίπλα σε κάποιον που τρέχει, ξέρεις την κίνηση. Το δεξί πόδι πατάει φρένο. Εκεί κάτω δεν υπάρχει πεντάλ. Το πατάς όμως με όλη σου τη δύναμη. Το αυτοκίνητο δεν κόβει ούτε ένα χιλιόμετρο την ώρα. Το μόνο που κάνει εκείνο το φρένο είναι να σφίγγει εσένα.

Το ψάξιμο στις τσέπες. Τα τηλέφωνα στις τρεις τα ξημερώματα. Οι απειλές, τα παρακάλια, τα ψέματα στους γείτονες. Όλα αυτά είναι φρένα από τη θέση του συνοδηγού. Αυτό έχει όνομα: αρνητικός έλεγχος. Είναι όταν προσπαθείς να ορίσεις τι θα κάνει και τι θα νιώσει ο άλλος. Συχνά το κάνεις για να ησυχάσει ο φόβος σου.

Δεν τα κάνεις από αδυναμία. Είναι ο τρόπος σου να αντέξεις. Έρευνες με οικογένειες σε πολλές χώρες το περιγράφουν σαν πίεση χρόνων. Φαίνεται στον ύπνο, στα νεύρα, στην υγεία όσων ζουν δίπλα.

Όταν η αγάπη γίνεται διευκόλυνση

Συχνά το σπίτι περνάει από μια σειρά. Στην αρχή δεν θες να το δεις. Τα λεφτά που λείπουν, τα αργά βράδια, οι δικαιολογίες. Μετά δεν μπορείς να σκεφτείς τίποτα άλλο. Η αξία σου αρχίζει να ανεβοκατεβαίνει μαζί με τη δική του μέρα. Και ξεχνάς τι χρειάζεσαι εσύ.

Και κάποια στιγμή, χωρίς να το καταλάβεις, η αγάπη γίνεται διευκόλυνση. Βάζεις το νοίκι. Κλείνεις ένα χρέος. Τον δικαιολογείς στη δουλειά. Καθαρίζεις πίσω του, για να μη φανεί τίποτα το πρωί. Και η χρήση συνεχίζει, πιο άνετα από πριν.

Υπάρχει και κάτι που λίγοι περιμένουν. Ακόμα κι όταν εκείνος σταματήσει, το πόδι συχνά μένει στο φρένο. Από συνήθεια. Γι' αυτό η αλλαγή αφορά κι εσένα, όχι μόνο εκείνον.

Το δικό σου τιμόνι

Δεν μπορείς να αποφασίσεις τι θα κάνει εκείνος. Ούτε τι θα σκεφτεί ή τι θα νιώσει. Όσο το προσπαθείς, πατάς το φρένο που δεν υπάρχει.

Μπορείς όμως να ορίζεις τα δικά σου. Τι σκέφτεσαι, τι νιώθεις, τι κάνεις. Αυτό εμείς το λέμε θετικό έλεγχο. Σηκώνεις το πόδι από το φρένο που δεν υπάρχει. Και πιάνεις το τιμόνι της δικής σου ζωής.

Στην πράξη μοιάζει με μικρά πράγματα. Δεν παίρνεις τρίτη φορά τηλέφωνο για να δεις πού είναι. Δεν λες πια ψέματα για εκείνον στη γιαγιά. Ξαναβλέπεις τους φίλους σου. Κοιμάσαι με το κινητό στο κομοδίνο, όχι στο μαξιλάρι. Κι αν χρειαστεί να μιλήσεις, διάλεξε στιγμή που δεν έχει πιει ή κάνει χρήση. Το λες απλά, χωρίς θυμό. «Σ' αγαπάω. Δεν θα σε καλύψω άλλο στη δουλειά.»

Στην αρχή θα σου μοιάζει με αδιαφορία. Όταν αφήνεις ένα άκρο, νομίζεις ότι πας στο αντίθετο. Αν έλεγχες τα πάντα, το να ελέγχεις λιγότερο μοιάζει με εγκατάλειψη. Συνήθως δεν είναι. Απλώς το μέτρο σού είναι ακόμα άγνωστο.

Το να αφήσεις κάποιον να ζήσει τις συνέπειες μιας επιλογής του δεν είναι εγκατάλειψη. Αυτό δεν ισχύει όταν κινδυνεύει η ζωή ή η υγεία του. Είναι να του επιστρέψεις τη ζωή του. Μπορείς να του πεις πού βρήκες βοήθεια. Τη δουλειά δεν μπορείς να την κάνεις εσύ για εκείνον.

Αν πίνει πολύ κάθε μέρα, να μην κόψει απότομα χωρίς γιατρό. Αν κάποιος κινδυνεύει αυτή τη στιγμή, κάλεσε το 166 ή το 112. Αν υπάρχει βία στο σπίτι, κάλεσε το 100.