Αλκοόλ και άγχος: γιατί το ποτό που ηρεμεί φέρνει περισσότερο άγχος
Το πρώτο ποτήρι λύνει τους ώμους. Το επόμενο πρωί, το άγχος γυρίζει πιο δυνατό. Δεν είναι η ιδέα σου, είναι ένας κύκλος.
Παρασκευή βράδυ, μετά από μια βαριά εβδομάδα. Βάζεις ένα ποτό και οι ώμοι πέφτουν. Το μυαλό σταματά να τρέχει. Εκείνη την ώρα, αλκοόλ και άγχος μοιάζουν με φάρμακο και πόνο.
Το Σάββατο ξυπνάς στις πέντε. Η καρδιά χτυπά γρήγορα. Ξαναπαίζεις στο μυαλό κάθε κουβέντα της προηγούμενης νύχτας. Κάτι σε σφίγγει και δεν ξέρεις τι.
Δεν είναι η ιδέα σου. Το ποτό που σε ηρέμησε το βράδυ είναι μέρος του άγχους της επομένης. Όταν ξέρεις πώς δουλεύει αυτός ο κύκλος, τον βλέπεις αλλιώς.
Γιατί το ποτό ηρεμεί στην αρχή
Η ηρεμία δεν είναι φαντασία. Όσο πίνεις, μπορεί να νιώσεις πιο χαλαρός, πιο ήρεμος, ίσως και χαρούμενος. Ο εγκέφαλος όμως δεν μένει θεατής. Προσαρμόζεται γρήγορα, για να κρατήσει την ισορροπία του.
Όταν το αλκοόλ φεύγει, η προσαρμογή μένει. Και μπορεί να νιώσεις πιο ανήσυχος απ' ό,τι πριν πιεις. Οι ερευνητές το λένε «μικρό στερητικό». Γι' αυτό το άγχος είναι συνηθισμένο σημάδι της επομένης. Μαζί με την κούραση και τον πονοκέφαλο.
Το άγχος της επόμενης μέρας
Στα αγγλικά έχει και όνομα: hangxiety, από το hangover και το anxiety.
Σε μια βρετανική έρευνα, μέτρησαν το άγχος ανθρώπων που πίνουν κοινωνικά. Το μέτρησαν πριν, μετά από μερικά ποτά και το επόμενο πρωί. Στους πολύ ντροπαλούς, το ποτό μείωσε λίγο το άγχος εκείνο το βράδυ. Το επόμενο πρωί, το άγχος τους ανέβηκε αισθητά. Ανάμεσά τους, ήταν πιο έντονο σε όσους είχαν περισσότερα σημάδια προβληματικού ποτού.
Η έρευνα ήταν μικρή. Δείχνει όμως κάτι που πολλοί αναγνωρίζουν. Η ηρεμία του βραδιού είναι δανεική. Την ξεπληρώνεις το πρωί.
Αλκοόλ και ύπνος: γιατί ξυπνάς στις τέσσερις
Το ποτό σε κοιμίζει πιο γρήγορα. Γι' αυτό κάποιοι το παίρνουν σαν υπνωτικό. Το πρώτο μισό της νύχτας ο ύπνος μοιάζει βαθύς. Το δεύτερο μισό σπάει σε κομμάτια. Ξυπνάς πιο νωρίς απ' όσο θα ήθελες, και δεν ξανακοιμάσαι.
Ο ύπνος σε κομμάτια αφήνει κούραση για όλη τη μέρα. Κι η κούραση κάνει το βραδινό ποτήρι να μοιάζει ξανά με λύση.
Ο κύκλος: όταν το ποτό γίνεται φάρμακο
Οι ερευνητές το λένε αυτοφαρμακοποίηση. Παίρνεις το ποτό σαν φάρμακο για το άγχος ή για την πεσμένη διάθεση.
Ο κύκλος πάει κάπως έτσι. Άγχος. Ένα ποτό, για να περάσει. Ανακούφιση για λίγες ώρες. Το πρωί, περισσότερο άγχος. Το βράδυ, ένα ποτό ακόμα.
Η ανακούφιση είναι αληθινή, αλλά κρατάει λίγο. Με τον καιρό, το ποτό συνήθως κάνει το άγχος χειρότερο. Όσοι πίνουν για το άγχος τους, κινδυνεύουν περισσότερο να αποκτήσουν πρόβλημα με το ποτό.
Και με τα χρόνια αλλάζει ο λόγος που πίνεις. Δεν πίνεις πια για να νιώσεις καλά. Πίνεις για να μη νιώθεις τόσο άσχημα.
Αλκοόλ και κατάθλιψη: η πεσμένη διάθεση
Το ίδιο ισχύει και για τη διάθεση. Συχνά το ποτό μπαίνει εκεί που η διάθεση πέφτει. Για ένα βράδυ, τη σηκώνει. Με τον καιρό όμως, το πολύ ποτό ανεβάζει τον κίνδυνο για κατάθλιψη.
Μια ανασκόπηση πολλών ερευνών κοίταξε το προβληματικό ποτό και την κατάθλιψη. Το ένα ανέβαζε αισθητά τον κίνδυνο για το άλλο. Οι νεότερες έρευνες δείχνουν σχέση και προς τις δύο μεριές. Το ποτό ρίχνει τη διάθεση, κι η πεσμένη διάθεση φέρνει περισσότερο ποτό.
Ένα από τα σημάδια που κοιτάζουν οι γιατροί είναι ακριβώς αυτό. Να συνεχίζεις να πίνεις, ενώ το ποτό σε ρίχνει ή σου φέρνει άγχος. Όλα τα σημάδια είναι στο «Συμπτώματα αλκοολισμού».
Οι βρετανικές οδηγίες για γιατρούς λένε κάτι ακόμα. Όταν φροντιστεί πρώτα το ποτό, άγχος και κατάθλιψη μπορεί να βελτιωθούν σημαντικά. Αν μείνουν μετά από τρεις με τέσσερις εβδομάδες χωρίς ποτό, εξετάζονται χωριστά. Αυτό δεν είναι οδηγία να το κόψεις μόνος σου. Μια τέτοια αλλαγή γίνεται με γιατρό. Αν η διάθεση πέφτει πολύ, μίλα με γιατρό από την αρχή.
Τι βοηθάει
Ένα πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις. Για λίγες εβδομάδες, σημείωνε πόσο ήπιες το βράδυ και πώς ένιωσες το πρωί. Το μοτίβο συχνά φαίνεται μόνο του.
Βρες και άλλους δρόμους για να πέφτει η ένταση. Μια βόλτα, ένα ζεστό ντους, ένας άνθρωπος στο τηλέφωνο. Δεν είναι μαγικά. Είναι όμως δικά σου, και δεν σου στέλνουν λογαριασμό το πρωί.
Βοηθάει να κοιτάξεις το άγχος και το ποτό μαζί, όχι χωριστά. Εμείς δουλεύουμε online, με ψυχολόγους και ανθρώπους που έζησαν τον ίδιο κύκλο. Η πρώτη συνάντηση κρατάει 50 λεπτά, μέσω βίντεο. Μιλάς από όπου είσαι, με όποιο όνομα θέλεις, με εχεμύθεια. Κοιτάμε μαζί τι ηρεμεί το άγχος σου, εκτός από το ποτήρι. Την απόφαση για το ποτό την παίρνεις εσύ.
Αν πίνεις πολύ και κάθε μέρα, μην το κόψεις απότομα μόνος σου. Αν παίρνεις χάπια για το άγχος ή τον ύπνο, μην τα συνδυάζεις με ποτό. Και αυτά δεν τα κόβεις απότομα χωρίς γιατρό. Μπορεί να είναι επικίνδυνο, γι' αυτό μίλα πρώτα με γιατρό. Σε σπασμούς, σύγχυση ή παραισθήσεις μετά το κόψιμο, κάλεσε το 166 ή το 112. Αν κάποιος κινδυνεύει αυτή τη στιγμή, κάλεσε το 166 ή το 112. Γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία, 24 ώρες: 1018.
Πηγές
- NIAAA (2025). Hangovers. https://www.niaaa.nih.gov/publications/brochures-and-fact-sheets/hangovers — Η ηρεμία όσο πίνεις, το «μικρό στερητικό» και η ανησυχία όταν το αλκοόλ φεύγει. Το άγχος ανάμεσα στα συνηθισμένα συμπτώματα της επομένης. Ο ύπνος που σπάει και το νωρίτερο ξύπνημα.
- Marsh, B., Carlyle, M., Carter, E., Hughes, P., McGahey, S., Lawn, W., Stevens, T., McAndrew, A., & Morgan, C. J. A. (2019). Shyness, alcohol use disorders and 'hangxiety': A naturalistic study of social drinkers. Personality and Individual Differences, 139, 13–18. https://doi.org/10.1016/j.paid.2018.10.034 — Στους πολύ ντροπαλούς, λίγο λιγότερο άγχος το βράδυ και αισθητά περισσότερο την επομένη, πιο έντονο όσο ανέβαινε η βαθμολογία στο τεστ AUDIT. Λεπτομέρειες από την ανακοίνωση του University of Exeter (6/12/2018): https://news-archive.exeter.ac.uk/2018/december/title_695965_en.html
- Ebrahim, I. O., Shapiro, C. M., Williams, A. J., & Fenwick, P. B. (2013). Alcohol and sleep I: effects on normal sleep. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 37(4), 539–549. https://doi.org/10.1111/acer.12006 — Το αλκοόλ κοιμίζει πιο γρήγορα, σταθεροποιεί το πρώτο μισό της νύχτας και σπάει το δεύτερο.
- Smith, J. P., & Randall, C. L. (2012). Anxiety and alcohol use disorders: comorbidity and treatment considerations. Alcohol Research: Current Reviews, 34(4), 414–431. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3860396/ — Το ποτό για να αντέξεις το άγχος και ο φαύλος κύκλος. Ο κίνδυνος για πρόβλημα με το ποτό είναι μεγαλύτερος σε όσους πίνουν για το άγχος τους. Το στερητικό μπορεί να μιμηθεί ή να χειροτερέψει το άγχος.
- Turner, S., Mota, N., Bolton, J., & Sareen, J. (2018). Self-medication with alcohol or drugs for mood and anxiety disorders: A narrative review of the epidemiological literature. Depression and Anxiety, 35(9), 851–860. https://doi.org/10.1002/da.22771 — Η αυτοφαρμακοποίηση συχνά προηγείται του προβλήματος με το ποτό. Βοηθούν άλλοι τρόποι να αντέχεις, και η φροντίδα του άγχους μαζί με το ποτό.
- NIAAA (2021). The Cycle of Alcohol Addiction. https://www.niaaa.nih.gov/publications/cycle-alcohol-addiction — Στην αρχή πίνεις για το στρες. Αργότερα, για να ξεφύγεις από τα «πεσμένα» συναισθήματα που έχει φέρει το ίδιο το ποτό.
- Boden, J. M., & Fergusson, D. M. (2011). Alcohol and depression. Addiction, 106(5), 906–914. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2010.03351.x — Το προβληματικό ποτό και η κατάθλιψη ανεβάζουν το ένα τον κίνδυνο για το άλλο. Πιθανότερη κατεύθυνση: από το ποτό προς την κατάθλιψη.
- NICE (2011). Alcohol-use disorders: diagnosis, assessment and management of harmful drinking and alcohol dependence (CG115), σύσταση 1.3.8.1. https://www.nice.org.uk/guidance/cg115 — Πρώτα φροντίζεται το ποτό, γιατί άγχος και κατάθλιψη μπορεί να βελτιωθούν σημαντικά. Αν μείνουν μετά από 3–4 εβδομάδες χωρίς αλκοόλ, εξετάζονται χωριστά.
- Cumbria, Northumberland, Tyne and Wear NHS Foundation Trust (2024). Alcohol and You. https://selfhelp.cntw.nhs.uk/self-help-guides/alcohol-and-you/print/619 — Η ανακούφιση από το ποτό είναι προσωρινή και μακροπρόθεσμα το άγχος και η διάθεση συνήθως χειροτερεύουν. Το ποτό ως υπνωτικό.
- NHS (2026). Alcohol-use disorder. https://www.nhs.uk/conditions/alcohol-use-disorder/ — Άγχος και κατάθλιψη ανάμεσα στους μακροπρόθεσμους κινδύνους. Το απότομο κόψιμο μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο, γι' αυτό πρώτα γιατρός.
- Polimanti, R., Peterson, R. E., Ong, J.-S., και συν. (2019). Evidence of causal effect of major depression on alcohol dependence: findings from the psychiatric genomics consortium. Psychological Medicine. https://doi.org/10.1017/S0033291719000667 — Η σχέση και από την πεσμένη διάθεση προς το ποτό.